Das Massaker von Wola im August 1944 - Warschauer Aufstand

Das Massaker von Wola / Warschauer Aufstand 1944

Zerstörung Warschaus im Zweiten Weltkrieg

Im Januar 1945 waren rund 85 % der Gebäude zerstört, 10 % als Folge des Polenfeldzuges von 1939 und anderer Kampfhandlungen, 15 % als Folge des Aufstandes im Warschauer Ghetto, 25 % nach dem Warschauer Aufstand und 35 % infolge systematischer deutscher Zerstörungsaktionen nach dem Aufstand.

Zbrodnia na ul. Tarczyńskiej 17 - rzeź Ochoty w czasie powstania 1944 r.

W czasie powstania warszawskiego na Ochocie na ul. Tarczyńskiej 17 3 sierpnia 1944 r. esesmani, stacjonujący w pobliskiej szkole przy ul. Tarczyńskiej 8, zamordowali 17 Polaków.

Warschauer Aufstand 1944

Kapitulation des Warschauer Aufstands 2 Oktober 1944

Niemiecka egzekucja na Kruczku 30 lipca 1944 r.

Niemiecka egzekucja mieszkańców Marek, Zielonki, Pustelnika, Strugi na Kruczku jako odwet za akcje AK (rejon II Celków) przed wybuchem powstania warszawskiego (30 lipca 1944). Zapraszam do zobaczenia mojego filmiku i poznania tej tragicznej historii z dziejów Marek i Zielonki.

Rzeź Woli 1944

Dr Szymon Niedziela, znawca powstania warszawskiego, przybliża zbrodnie niemieckie i ich kolaborantów w warszawskiej dzielnicy Wola w sierpniu 1944 roku. Rzeź Woli to eksterminacja mieszkańców Woli dokonana przez oddziały SS i policji niemieckiej w pierwszych dniach powstania warszawskiego w sierpniu 1944 roku.

Rzeź Woli stanowiła bezpośrednią realizację rozkazu Adolfa Hitlera, nakazującego zburzenie Warszawy i wymordowanie wszystkich jej mieszkańców. W trakcie masakry, której punkt szczytowy przypadł w dniach 5–7 sierpnia 1944, zamordowano ponad 40 tys. polskich mężczyzn, kobiet i dzieci. Była to prawdopodobnie największa jednorazowa masakra ludności cywilnej dokonana w Europie w czasie II wojny światowej, a zarazem największa w historii pojedyncza zbrodnia popełniona na narodzie polskim.

Przed godziną W - Sytuacja militarna na froncie wschodnim

Dr Szymon Niedziela przedstawia sytuację militarną na froncie wschodnim przed wybuchem powstania warszawskiego w 1944 roku (przed godziną W). 22 czerwca 1944 na Białorusi rozpoczęła się wielka ofensywa Armii Czerwonej, znana pod kryptonimem „Bagration”. W krótkim czasie cztery radzieckie fronty rozgromiły niemiecką Grupę Armii „Środek”. Radziecki 1. Front Białoruski otrzymał następnie zadanie sforsowania Bugu, dojścia do Wisły, utworzenia przyczółków na jej lewym brzegu (na północ i południe od Warszawy) oraz opanowania warszawskiej Pragi. Oznaki niemieckiej klęski były widoczne również w samej Warszawie. W związku z nadciąganiem Armii Czerwonej wśród Niemców w mieście szerzyła się panika, która osiągnęła punkt kulminacyjny w dniach 23–24 lipca i trwała do 27 lipca. Ulicami stolicy wycofywały się na zachód resztki niemieckich oddziałów rozbitych na Białorusi. Z miasta masowo uciekali cywilni Niemcy; ewakuowano zakłady przemysłowe, urzędy i więzienia; przestała się ukazywać prasa gadzinowa. Miasto przejściowo opuściły także cywilne władze okupacyjne (gubernator Fischer, starosta Leist) oraz niektóre jednostki policji.

Rzeź Woli - niemieccy oprawcy i kolaboranci

Kościół parafii św. Wojciecha - obóz przejściowy w czasie powstania warszawskiego

Rzeź Woli - Massaker von Wola

Czarna sobota w szpitalu św. Łazarza na warszawskiej Woli

Deutscher Soldatenfriedhof in Warschau / Nordfriedhof - deutsch

Rzeź Woli - Massaker von Wola / Warschau

Warschauer Aufstand - Erinnerungen von Soldat Mathias Schenk

Die Polinnen in KZ Ravensbrück

Opfer von KZ Ravensbrueck 

Tafel am Gedenken an die Polinnen in Ravensbrueck

Das KZ Ravensbrück war ausschließlich für Frauen. Es wurde im März 1939 in der Nähe der Stadt Fürstenberg in Mecklenburg gegründet. Über 132.000 Frauen und Kinder aus 27 Nationalitäten kamen durch das Lager, von denen 92.000 getötet wurden. Außerdem wurden etwa 20.000 Männer und etwa 1.000 Mädchen in Außenlagern untergebracht. Die Häftlinge von Ravensbrück waren sowohl zahlreiche politische Häftlinge (u.a polnische Frauen, Deutsche, Sorben) als auch jüdische Frauen, Sinti, Roma-Frauen, Zeugen Jehovas sowie Lesben und Prostituierte. Dank der polnischen Widerstandsbewegung unter den Gefangenen gelang es uns, mit 25.028 Familiennamen ein Fragment der Zugeliste ins Lager zu bringen. Unter ihnen waren 24,9% polnische Frauen, 19,9% - Deutsche, darunter slawische Minderheiten in Deutschland Sorben, 15,1% - jüdische Frauen, 15% - Russen, 7,3% - französische Frauen, 5,4% Frauen Roma- und Sinti-Nationalität, und 12,4% sind Frauen anderer Nationalitäten. Unter anderem kamen viele polnische Frauen aus den Einheiten der Heimatarmee (AK) und nach dem Warschauer Aufstand hierher. Es gab viele Kinder unter den Gefangenen.

Die Zahl der polnischen Frauen wird auf etwa 40.000 geschätzt, von denen nur 8.000 überlebten. Das Leben hat 32 000 verloren, vergast, viele Hunderte sind gestorben. Die ersten polnischen Frauen wurden in das Lager am 23. September 1939 gebracht. Sie waren Bildungs- und Sozialaktivistinnen polnischen Unternehmen aus Deutschland (die Mitglieder der „Vereinigung der Polen in Deutschland", Polnische Pfadfinder Verband in Deutschland, Aktivisten der „Rodła“, Lehrerinnen der polnischen Sprache). Sie stammten aus dem Lebuser Land, aus Westfalen, Schlesien, den Grenzbezirken (Bytom und Lębork), Ostpreußen und Berlin. Aus den besetzten Gebieten erfolgte jedoch am 2. November 1939 der erste Transport von polnischen Frauengefangenen aus Pabianice. Polnische Frauen aus Pommern wurden als Fanatiker des Feindes Polens (deutsch: Fanatische Polin) von der spezialle Liste. Sie waren Mitglieder der polnischen Westunion (Polski Związek Zachodni), die jüngeren gehörten der militärischen Vorbereitung (Przysposobienie Wojskowe) an. Die überwiegende Mehrheit der polnischen Gefangenen Gemeinschaft war eine Gruppe von Intellektuellen: Lehrerinnen, Universitätsprofessoren, Aristokratie, gewählte Beamte, Gymnasiasten, Ärztinnen, etc., die die überwiegende Mehrheit in Arbeit unter Tage beschäftigt waren. Vor dem Hintergrund der übrigen Gemeinschaft zeichneten sich polnische Frauen durch eine hohe persönliche Würde aus, die von den Deutschen selbst wahrgenommen wurde.

Eine besondere Gruppe unter allen weiblichen Gefangenen in diesem Lager waren 74 pseudomedizinisch operierte polnische Frauen aus dem Transport Lublin-Warschau. In Ravensbrück wurden 1942-1944 kriminelle pseudomedizinische Operationen fast ausschließlich an jungen polnischen Frauen, politischen Häftlingen, durchgeführt. Sie wurden einer Knochen- und Muskeloperation unterzogen, darunter 74 polnische Frauen, von denen viele überlebten und Krüppel wurden. Gefangene wurden für Sklavenarbeit im Lager und außerhalb verwendet - in den Waffenfabriken (etwa 100 "Fabrik" -Kommandos). Ab Anfang 1942 wurden kranke, alte und verkrüppelte Häftlinge in kleinen Transporten in Gaskammern außerhalb des Lagers gebracht. Im April 1943 wurde ein Krematorium gebaut und im Sommer 1944 eine Gaskammer. 1941 gründeten die Nazis in der Nähe des Frauenlagers ein Männerlager, dessen Häftlinge zur Erweiterung beider Lager genutzt wurden (zusammen mit dem sogenannten Industriehofen, wo verschiedene Werkstätten der Sklavenarbeit von Gefangenen untergebracht waren). Über 20.000 Gefangene durchliefen das Männerlager, darunter rund 6,5 tausend Polen. In den Monaten August und September 1944 wurden etwa 12.000 aus dem Warschauer Aufstand evakuierte Polinnen nach Ravensbrück gebracht. Gefangene starben an Hunger, Kälte, Erschöpfung, Krankheit. Sie wurden einzeln und in Massen ermordet. Ab 1941 kam es zu wiederholten Hinrichtungen, bei denen etwa 200 polnische Frauen und Mädchen getötet wurden. Massenerschießungen betrafen insbesondere Frauen aus dem polnischen Widerstand und jüdische Frauen. Im April 1945 wurden infolge der Verhandlungen des Internationalen Roten Kreuzes und des Schwedischen Roten Kreuzes 4.600 polnische Frauen und einige französische Frauen nach Schweden geschickt. Zehntausende von Frauen, die im Lager verblieben, raste die SS in den sogenannten Nordwesten "Tod-Marsch". Das Lager, in dem nach der letzten Evakuierung nur noch schwerkranke (ca. 3 Tausend) und medizinisches und pflegerisches Personal übrig blieb, wurde am 30. April 1945 von Einheiten der 49. Armee der 2. Belarussischen Front befreit.

Obóz był przeznaczony wyłącznie dla kobiet. Założono go w marcu 1939 roku w pobliżu miasta Fürstenberg w Meklemburgii. Przez obóz przeszło ponad 132 tysiące kobiet  i dzieci z 27 narodowości, z których zginęło około 92 tysiące. Dodatkowo w podobozach umieszczono ok. 20 000 mężczyzn i ok. 1000 dziewcząt.Więźniarkami Ravensbrück były zarówno liczne więźniarki polityczne (m.in. Polki, Niemki,Serbołużyczanki), jak i Żydówki, Sinti, kobiety narodowości romskiej, Świadkowie Jehowy, a także lesbijki i prostytutki. Dzięki działalności polskiego ruchu oporu wśród więźniarek, udało się zachować fragment księgi przyjęć (Zugangliste) do obozu z 25 028 nazwiskami. Wśród nich 24,9% to Polki, 19,9% – Niemki w tym zaliczane do słowiańskiej mniejszości w Niemczech Serbołużyczanki, 15,1% – Żydówki, 15% – Rosjanki, 7,3% – Francuzki, 5,4% to kobiety narodowości romskiej i Sinti oraz 12,4% to kobiety innych narodowości.

Między innymi wiele Polek trafiło tu z oddziałów Armii Krajowej oraz po Powstaniu Warszawskim. Wśród więźniarek było wiele dzieci.

Liczbę Polek szacuje się na ok. 40 tysięcy, z tego przeżyło zaledwie 8 tys. czyli życie straciło 32 tysiące,  zagazowano, wiele setek zmarło Natomiast pierwsze Polki zostały przywiezione do obozu 23 września 1939 r. Były to działaczki oświatowe i społeczne towarzystw polskich z terenu Niemiec (członkinie "Związku Polaków w Niemczech", Związku Harcerstwa Polskiego w Niemczech, działaczki spod znaku "Rodła", nauczycielki języka polskiego). Pochodziły z Ziemi Lubuskiej, Westfalii, Śląska, powiatów nadgranicznych (bytomskiego i lęborskiego), Prus Wschodnich, Berlina. Natomiast z terenów okupowanych pierwszy transport Polek - więźniarek miał miejsce 2 listopada 1939 r. z Pabianic. Polki z Pomorza były aresztowane z listy, jako fanatyczki polskości (niem. Fanatishe Polin), wrogo usposobione do państwa niemieckiego. Były one członkiniami Polskiego Związku Zachodniego, młodsze należały do Przysposobienia Wojskowego. Znakomita większość polskiej społeczności więźniarskiej stanowiła grupa inteligencji: nauczycielki, profesorki uniwersytetów, arystokracja, urzędniczki, uczennice gimnazjum, lekarki itp., które w ogromnej większości zaangażowane były w pracę konspiracyjną. Na tle pozostałej społeczności Polki odróżniały się wysoką postawą godności osobistej, co zauważali sami Niemcy

Szczególną grupę wśród wszystkich kobiet więźniarek tego lagru stanowi 74 pseudomedycznie eksperymentalnie operowane Polki z transportu lubelsko-warszawskiego. W latach 1942-1944 w Ravensbrück przeprowadzono pod przymusem zbrodnicze operacje pseudomedyczne prawie wyłącznie na młodych Polkach, więźniarkach politycznych. Operacjom kostnym i mięśniowym poddano 86 więźniarek, w tym 74 Polki, przy czym wiele z tych co przeżyły, zostało kalekami. Więźniarki były wykorzystywane do pracy niewolniczej w obozie i poza nim-w fabrykach przemysłu zbrojeniowego (około 100 "komand" fabrycznych). Od początku 1942 roku więźniarki chore, stare i  kaleki wysyłano w małych transportach do komór gazowych, poza obóz. W kwietniu 1943 roku wybudowano krematorium, a w lecie 1944 komorę gazową. W 1941 roku, w pobliżu obozu kobiecego, hitlerowcy założyli obóz męski, którego więźniowie byli używani do rozbudowy obydwu obozów (wraz z tzw. Industriehofen, gdzie mieściły się różnego rodzaju warsztaty niewolniczej pracy więźniarek). Przez obóz męski przeszło ponad 20 tysięcy więźniów, w tym około 6,5 tysięcy Polaków. W miesiącach sierpniu i wrześniu 1944 r. do Ravensbrück przywieziono około 12 000 Polek ewakuowanych z powstańczej Warszawy. Więźniarki umierały z głodu, zimna, wycieńczenia, chorób. Były mordowane pojedynczo i masowo. Od 1941 roku miały miejsce wielokrotne egzekucje, w których ofiarą padło około 200 polskich kobiet i dziewcząt. Masowe egzekucje dotyczyły w szczególności kobiet z polskiego ruchu oporu oraz Żydówek. W kwietniu 1945 roku, w wyniku pertraktacji prowadzonych przez Międzynarodowy oraz Szwedzki Czerwony Krzyż, wywieziono do Szwecji 4 600 Polek i nieliczne Francuzki. Dziesiątki tysięcy kobiet, które pozostały w obozie, SS pędziło w kierunku północno - zachodnim w tzw. "marszach śmierci". Obóz, w którym po ostatecznej ewakuacji zostały tylko ciężko chore (około 3 tysięcy) oraz personel lekarski i pielęgniarski, został oswobodzony 30 kwietnia 1945 roku przez jednostki 49 Armii 2 Frontu Białoruskiego.

Auschwitz als Ort der Deportation und Vernichtung von Polen (II) - Kategorien von Gefangenen

Auschwitz - Stammlager

Auschwitz als Ort der Deportation und Vernichtung von Polen

Das Konzentrationslager Auschwitz wurde 10 Monate nach Ausbruch des Krieges als erstes Konzentrationslager in den besetzten polnischen Gebieten eröffnet. Zusammen mit dem 1941 gegründeten Lager in Majdanek und dem Lager Stutthof war es einer der Hauptorte der Deportation und Zerstörung von Polen. Der erste Transport polnischer politischer Häftlinge erreichte das Lager Auschwitz am 14. Juni 1940. Es waren 728 Menschen, die von den Deutschen aus dem Gefängnis in Tarnów gebracht wurden. Die polnischen Gefangenen wurden nach Auschwitz wegen Verletzung von Anordnungen der Besatzungsbehörden und Aktivitäten in der Widerstandsbewegung gesendet. 

 Der ersteTransport von 728 polnischen Häftlingen aus Tarnów  am 14. Juni 1940

Vertreter der Intelligenz

Die Häftlinge waren Vertreter der Intelligenz. Sie waren Vorkriegsbeamte, Politiker, Schullehrer verschiedener Stufen von der Grundschule bis zu höheren Schulen, Ärzte, Berufsoffiziere, Priester, Kleriker und Ordensleute. Alle diese Personen wurden unabhängig vom Grund der Festnahme als politische Gefangene betrachtet.

In Razzien verhaftet

Zur Kategorie der politischen Gefangenen zählten auch völlig unschuldige Menschen, die bei verschiedenen Arten von Straßenkontrollen, in öffentlichen Einrichtungen, Wohnungen oder während der sogenannten Straßenrazzien gefasst wurden. Im ersten Transport, der am 15. August 1940 von 1.166 Personen aus Warschau gebracht wurde, wurden 1.153 Menschen in Razzien gefasst.

Geiseln

Einige der Gefangenen im Lager waren Geiseln, die als Vergeltung für Aktionen des Widerstands in einem bestimmten Gebiet erschossen wurden, wenn die Täter des Vorfalls nicht gefangen genommen wurden.

"Unerwünschte Rückkehr"

Einige Häftlinge kamen mit Todesurteilen ins Lager (Rückkehr unerwünscht). Nach Genehmigung durch den Kommandanten wurden die Häftlinge in die Lagerkanzlei gerufen, um die persönlichen Daten zu überprüfen, und wurden am selben Tag erschossen.

Gefangene zur "Erziehung"

Ab dem 16. Juli 1941 Region Gestapo Katowice vermittelt nach Auschwitz „auf Bildung“ Arbeiter, vor allem Polen, beschäftigten in Fabriken in Schlesien. Diese Häftlinge zählten nicht zu den politischen Gefangenen, sondern hatten einen Sonderstatus als Erziehungshäftlinge (EH). Ihre Aufenthaltsbedingungen im Lager unterschieden sich nicht von denen, in denen andere Häftlinge lebten. Der Unterschied in dem Status dieser Kategorie von Gefangenen im Vergleich mit dem Status der anderen Kategorien basierten auf der Tatsache, dass sie in dem Lager für einen bestimmten Zeitraum inhaftiert waren - offiziell zu 8 Wochen in der Praxis oft viel länger. Insgesamt wurden ungefähr 11.000 Gefangene dieser Kategorie im Lager eingesperrt.

Opfer eines Ad-hoc-Gerichts

Das Lager war auch ein Hinrichtungsort für Personen, die nicht in das Register eingetragen waren. Daher waren sie keine formellen Gefangenen des Lagers. Es handelte sich um Personen, die in der "Sonderbehandlung", d. H. auf Antrag der örtlichen Sicherheitspolizei, die vom Reichssicherheitshauptamt genehmigt wurde, zum Tode verurteilt wurden. Im Lager erschossen auch Bewohner im östlichen Teil des sogenannten Oberschlesischen Provinz (Teil der Ländereien von Oberschlesien und Kleinpolen ins Reich annektierten), zum Tod verurteilt von einer Standgericht Sicherheitspolizei. Das Gericht vor allem Polen verurteilt, manchmal Juden, sogar für geringfügige Vergehen und zum Tod verurteilt. Es wird geschätzt, dass das Opfer des Gerichts vorübergehend könnte es etwa 3-4,5 Tausend Polen sein, die im Lager hingerichtet oder vergast wurden.

Aktion Euthanasie

Das Lager war auch der Ort der Tötung von Polen im Zuge der Aktion Euthanasie, dh Tod von Menschen, die unheilbar krank sind. Zu dieser Kategorie gehörten hauptsächlich psychisch kranke Menschen, aber auch alte und kranke Menschen, insbesondere in Pflegeheimen. Im Rahmen der Euthanasie wurde am 23. Juni 1942 566 Patienten in psychiatrischen Krankenhäusern Kobierzyn in der nähe von Krakau und Kalwaria Zebrzydowska getötet.

Polen aus der Region Zamość

Am Ende des Jahres 1942 Auschwitz war einer der wichtigsten Orten der Deportation polnische Bevölkerung aus dem südöstlichen Teil des Generalgouvernements von Zamojszczyzna. Geplante wöchentliche Sendung auf Lager KL Auschwitz 3 Transporte pro 1.000 Menschen. Unerwartete Entwicklungen an der Ostfront (die Niederlage bei Stalingrad) wurden diese Pläne zerschlagen. Insgesamt wurden "nur" 1301 Menschen deportiert. Die meisten von ihnen starben bald wegen der Kälte, Hunger oder wurden durch Phenolinjektionen oder vergast in Gaskammern getötet.

Warschauer vom Aufstand

Die letzte große Gruppe von Polen in Auschwitz kamen im August und September 1944 (Warschauer Aufstand). Das waren die Einwohner von Warschau. Die Zahl von etwa 13 000 (Männern, Frauen und Kindern) Warschauer. 

Vor der Abschiebung

Vor Abschiebung in KL Auschwitz Polen wurden in den großen zentralen Gefängnissen verschiedene Bezirke der Generalleitung konzentriert: im Bezirk Warschau war ein Gefängnis in Warschau (Pawiak), im Bezirk von Krakau - das Gefängnis in Krakau (Montelupich) und Tarnow, im Distrikt Lublin - Gefängnis in Lublin (Lubliner Schloss), im Bezirk Radom - Gestapo-Gefängnis in Radom und im Bezirk Galizien - Gestapogefängnis in Lwów. Von den in das Reich selbst eingegliederten Gebieten wurden Polen durch Gefängnisse, einschließlich Katowice, Sosnowiec, Myslowice, Opole, Opava, Breslau, Stettin, Inowrocław, Poznan, Bydgoszcz, Legnica und Lodz.

Sie wurden entweder mit Sonderzügen oder meistens mit Waggons an den Zügen der Personenzüge befördert. In einzelnen Städten wieder aufgeladen sie sie Gefangene aus verschiedenen Gefängnissen. Solche Transporte wurden als Sammeltransport bezeichnet.

Anzahl der Opfer

Insgesamt in das KL Auschwitz wurden circa 140 000 Polen (registriert), und etwa 10.000 Polen die, ohne in den Zahlenregistern enthalten zu sein (einschließlich Polizeihäftlinge - unregistriert), also zusammen circa 150 000 Polen.  Im Lager Auschwitz wurden circa 74 000 Polen getötet. Es wird geschätzt, dass mindestens die Hälfte der Polen im Lager starben an: Hunger, Schläge, Krankheit, Übermüdung, mangelnde medizinische Versorgung, die Exekution durch Erschießung oder Phenol Injektion oder in den Gaskammern. Viele Häftlinge starben nach dem Umzug in andere Konzentrationslager.

Auschwitz jako miejsce deportacji i wyniszczania Polaków. Kategorie polskich więźniów

Obóz koncentracyjny w Auschwitz otwarty 10 miesięcy po wybuchu wojny był pierwszym obozem koncentracyjnym na okupowanych ziemiach polskich. Wraz z założonym w 1941 r. obozem na Majdanku i obozem Stutthof, stanowił jedno z głównych miejsc deportacji i wyniszczania Polaków. Pierwszy transport polskich więźniów politycznych dotarł do obozu Auschwitz 14 czerwca 1940 r. Było to 728 osób przywiezionych przez Niemców z więzienia w Tarnowie.

Przedstawiciele inteligencji

Oprócz osób naruszających czy podejrzanych o naruszenie zarządzeń władz okupacyjnych i działalność w ruchu oporu, w obozie osadzano ludzi cieszących się przed wojną, ze względu na swe wykształcenie, działalność i pozycję społeczną, autorytetem w środowisku. Byli to przedwojenni funkcjonariusze państwowi, politycy, nauczyciele szkół różnych szczebli od podstawowych do wyższych uczelni, lekarze, oficerowie zawodowi, duchowni, zakonnicy. Wszystkie te osoby bez względu na przyczynę aresztowania były uznane za więźniów politycznych.

Aresztowani w łapankach

Do kategorii więźniów politycznych zaliczono również zupełnie niewinne osoby, aresztowane przypadkowo w czasie różnego rodzaju kontroli na ulicach, w obiektach użyteczności publicznej, mieszkaniach, względnie w czasie tzw. łapanek ulicznych. W pierwszym transporcie 1666 osób przywiezionych z Warszawy 15 sierpnia 1940 r. znajdowały się 1153 osoby schwytane w łapankach.

Zakładnicy

Niektórzy osadzeni w obozie Polacy byli zakładnikami, których rozstrzeliwano w odwet za akcje ruchu oporu na danym terenie, w przypadku, gdy sprawców zajścia nie zdołano ująć.

„Powrót niepożądany”

Niektórzy więźniowie przybywali do obozu już z wyrokami śmierci. Byli to ci, którym placówka policyjna kierująca do obozu umieściła w aktach personalnych adnotację: „Rückkehr unerwünscht” (powrót niepożądany), „nicht uberstellen” (nie przenosić), lub którzy mieli w aktach naniesiony czerwony krzyżyk. Przy niektórych nazwiskach podawano nawet datę egzekucji. Po zatwierdzeniu ich przez komendanta, wzywano więźniów do kancelarii obozu w celu sprawdzenia danych personalnych, i rozstrzeliwano w tym samym dniu.

Więźniowie „wychowawczy”

Od 16 lipca 1941 r. gestapo rejencji katowickiej przekazywało do KL Auschwitz „na wychowanie” robotników, przeważnie Polaków, zatrudnionych w zakładach przemysłowych na Śląsku. Więźniowie ci nie byli zaliczani do więźniów politycznych, lecz mieli specjalny status więźniów wychowawczych (Erziehungshäftlinge − EH). Ich warunki pobytu w obozie nie różniły się od tych, w jakich żyli inni więźniowie. Różnica w statusie tej kategorii więźniów w porównaniu ze statusem innych kategorii polegała na tym, że byli oni osadzani w obozie na czas określony – oficjalnie do 8 tygodni, w praktyce często znacznie dłużej. Łącznie osadzono w obozie około 11 tys. więźniów tej kategorii.

Ofiary sądu doraźnego

Obóz był też miejscem egzekucji osób, których nie wprowadzano do ewidencji. Nie byli oni zatem formalnie więźniami obozu. Były to osoby skazane na śmierć w trybie „specjalnego potraktowania” (Sonderbehandlung), czyli na wniosek lokalnych placówek policji bezpieczeństwa, który zatwierdzał Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy.W obozie rozstrzeliwano również osoby zamieszkałe we wschodniej części tzw. Prowincji Górnośląskiej (obejmującej część ziem Górnego Śląska i Małopolski wcielonych do Rzeszy), skazane na śmierć przez sąd doraźny policji bezpieczeństwa, reaktywowany w czerwcu 1942 r. Sąd ten skazywał głównie Polaków, niekiedy Żydów, nawet za drobne wykroczenia na karę śmierci. Szacuje się, że ofiarą sądu doraźnego mogło paść około 3-4,5 tys. Polaków, rozstrzelanych w obozie lub zagazowanych.

Akcja eutanazji

Obóz był również miejscem uśmiercania Polaków zabijanych w ramach prowadzonej na ziemiach polskich tzw. akcji eutanazji, tj. zabijania ludzi nieuleczalnie chorych. Do tej kategorii zaliczano przede wszystkim chorych psychicznie, lecz także ludzi starych, zniedołężniałych, zwłaszcza przebywających w zakładach opiekuńczych. W ramach eutanazji zabito w dniu 23 czerwca 1942 r. 566 pacjentów szpitali psychiatrycznych w Kobierzynie pod Krakowem i w Kalwarii Zebrzydowskiej.

Polacy z Zamojszczyzny

Pod koniec 1942 r. zamierzano uczynić z KL Auschwitz jedno z głównych miejsc deportacji wysiedlanej ludności polskiej z południowo-wschodniej części Generalnego Gubernatorstwa − Zamojszczyzny. Planowano cotygodniową wysyłkę do obozu 3 transportów po 1000 osób. Nieoczekiwany rozwój sytuacji na froncie wschodnim (klęska pod Stalingradem) przekreśliła te plany. Ogółem zdołano deportować 1301 osób. Większość z nich wkrótce zginęła wskutek zimna, głodu, albo została zabita zastrzykami fenolu lub zagazowana w komorach gazowych.

Warszawiacy z powstania

Ostatnią wielką grupą Polaków osadzonych w KL Auschwitz byli mieszkańcy Warszawy, których w liczbie około 13 000 (mężczyźni, kobiety i dzieci) przywieziono w sierpniu i wrześniu 1944 r. Ich deportacja nastąpiła w związku z toczącym się w Warszawie powstaniem przeciwko okupantowi, i podjętą decyzją władz niemieckich o usunięciu z Warszawy pozostałej przy życiu ludności cywilnej i zburzeniu miasta.

Przed deportacją

Przed deportacją do obozu Polacy byli koncentrowani w dużych centralnych więzieniach poszczególnych dystryktów Generalnego Gubernatorstwa: w dystrykcie warszawskim było to więzienie w Warszawie (Pawiak), w dystrykcie krakowskim – więzienia w Krakowie (Montelupich) i w Tarnowie, w dystrykcie lubelskim − więzienie w Lublinie (Na Zamku), w dystrykcie radomskim − więzienie Gestapo w Radomiu oraz w dystrykcie galicyjskim − więzienie Gestapo we Lwowie. Z ziem wcielonych do Rzeszy i samej Rzeszy przywożono Polaków poprzez więzienia m.in. w Katowicach, Sosnowcu, Mysłowicach, Opolu, Opawie, Wrocławiu, Szczecinie, Inowrocławiu, Poznaniu, Bydgoszczy, Legnicy i Łodzi. Przywożono ich albo specjalnymi pociągami, albo, i tak działo się najczęściej, wagonami kolejowymi dołączanymi do składów pociągów osobowych. W poszczególnych miastach doładowywano do nich więźniów z różnych więzień. Transporty takie określano jako transporty zbiorowe (Sammeltransport).

Liczba ofiar

Łącznie według szacunkowych danych do KL Auschwitz przywieziono transportami bezpośrednimi lub tzw. zbiorowymi około 140 tys. Polaków, których ujęto w ewidencji numerowej, i około 10 tys. Polaków, których bez umieszczenia w ewidencji numerowej (m.in. więźniów policyjnych), czyli razem około 150 000.  Szacuje się, że co najmniej połowa osadzonych w obozie Polaków zginęła tam na skutek: głodu, bicia, chorób, nadmiernej pracy, braku opieki lekarskiej, egzekucji przez rozstrzelanie albo zastrzyk fenolu, lub w komorach gazowych (ok. 74 000). Wielu więźniów zginęło już po przeniesieniu do innych obozów koncentracyjnych.

Mord an Kruczek, See Czarne bei Warschau

Marki - Kruczek - Denkmal

Hinrichtungen unter den Bewohnern Marek, Pustelnik, Zielonka und Struga in 30. Juli 1944 in Kruczek in der Nähe des Sees (Jezioro Czarne). Dieser Massenmord war Vergeltung für die Insassen militärischen Aktionen, die von der nationalen Armee (AK) in Struga und Zielonka durchgeführt, die in getötet geführt und mehr deutschen Soldaten verwundet. Die erste dieser Aktionen fand in den Morgenstunden zwischen 10 und 11 Uhr in der Gegend von Rościszewo (Pustelnik II) und Struga statt. Die Heimatarmee griff einen Lastwagen an, der Vorräte für in Nieporęt stationierte deutsche Soldaten transportierte. Der Fahrer wurde getötet und mehrere Soldaten der Eskorte wurden schwer verletzt. Ein Teil der Fracht in Form von Lebensmitteln und Zigaretten kam in die Hände der lokalen Bevölkerung. Ein paar Stunden später, die deutsche Gendarmerie, als Ergebnis von Durchsuchungen, fand diese Artikel in mehreren Häusern und begann Massenverhaftungen, vor allem von Männern. Augenzeugenberichte zeigen, dass über zwanzig Männer verhaftet wurden.

Eine zweite Racheaktion wurde von den Deutschen in Zielonka am selben Tag am frühen Nachmittag durchgeführt. Einer Einheit der Heimatarmee trug Waffen und Munition auf einem Karren versteckt. Diese Waffen wurden im Zusammenhang mit den Vorbereitungen für den Ausbruch des Warschauer Aufstandes an Sammelstellen gesammelt. In der Nähe der Straßen Prosta und Podleśna stolperte eine polnische Gruppe über eine dreiköpfige Patrouille von SS-Soldaten. Es kam zu einem Feuerwechsel, bei dem zwei Deutsche getötet und der Dritte verwundet wurde.

Unmittelbar nach diesem Ereignis begannen die Deutschen, Anwohner nahegelegener Häuser zu verhaften und festzunehmen. Die in beiden Aktionen gefangenen Einwohner von Marek, Pustelnik, Zielonka und Struga wurden in die Nähe des Kruczek-Sees getrieben. Wahrscheinlich kurz vor Einbruch der Dunkelheit begannen Hinrichtungen. Die genaue Zahl der Opfer wurde nicht bestimmt. Unterschiedliche Quellen und mündliche Beziehungen werden auf 50 bis 148 geschätzt. 48 Namen wurden identifiziert.

Egzekucje wśród mieszkańców Marek, Pustelnika, Zielonki i Strugi przeprowadzili Niemcy 30 lipca 1944 r. niedaleko jeziorka Kruczek (jezioro Czarne, Czarniak). Ten masowy mord był odwetem okupanta za akcje zbrojne przeprowadzone przez Armie Krajowa w Strudze i Zielonce, w wyniku których zginęło i zostało rannych kilku żołnierzy niemieckich. Pierwsza z tych akcji odbyła się w godzinach przedpołudniowych, pomiędzy 10 a 11, w rejonie Rościszewa (Pustelnik II) i Strugi. Oddział Armii Krajowej zaatakował ciężarówkę wiozącą zaopatrzenie dla żołnierzy niemieckich stacjonujących w Nieporęcie. Zginał kierowca, a kilku żołnierzy z eskorty zostało ciężko rannych. Cześć ładunku w postaci żywności i papierosów trafiła w ręce okolicznej ludności. Kilka godzin później żandarmeria niemiecka w wyniku przeszukiwań znalazła w kilku domach te artykuły i rozpoczęła masowe aresztowania, przede wszystkim mężczyzn. Z relacji naocznych świadków wiadomo, ze aresztowanych mężczyzn było ponad dwudziestu.

Drugą akcje odwetową Niemcy przeprowadzili w Zielonce tego samego dnia wczesnym popołudniem. Jeden z oddziałów Armii Krajowej przewoził ukryta na furmance bron i amunicje. Bron te gromadzono w punktach zbornych w związku z przygotowaniami do wybuchu Powstania Warszawskiego. W okolicach ulic Prostej i Podleśnej polska grupa natknęła się na trzyosobowy patrol żołnierzy SS. Doszło do wymiany ognia, w wyniku której zginęło dwóch Niemców, a trzeci został ranny.

Zaraz po tym wydarzeniu hitlerowcy rozpoczęli łapanki i aresztowania mieszkańców okolicznych domów. Schwytanych w obydwu akcjach mieszkańców Marek, Pustelnika, Zielonki i Strugi zapędzono w okolice jeziorka Kruczek. Prawdopodobnie tuz przed zapadnięciem zmroku rozpoczęto egzekucje. Niemcy stłoczyli aresztowanych pod pagórkiem (dziś w tym miejscu znajduje się wykonany z lastryko krzyż z napisem "miejsce egzekucji”), na okolicznych wzgórzach ustawili kilkunastu esesmanów z karabinami maszynowymi i rozpoczęli rzez. Później dobijano rannych. Dokładnej liczby zamordowanych nie udało się ustalić. Różne źródła i relacje ustne szacują ja na 50 do 148. Udało się ustalić 48 nazwisk

Zieleniak - Durchgangslager - Warschauer Aufstand

Denkmal in Ochota auf dem Markt Zieleniak / Warschau

In Warschau, Stadtteil Ochota, befindet sich Gemüsemarkt Zieleniak, hatte sehr tragische Geschichte in der Zeit Warschauer Aufstands.

Am 5. August 1944 wurde aufgrund der immer größer werdenden Zahl von Menschen, die aus den Wohnungen vertrieben wurden, beschlossen, auf dem Gelände des ehemaligen Gemüsemarktes ein Durchgangslager zu errichten (eine Etappe auf dem Weg zu einem anderen Durchgangslager in Pruszków) Zieleniak (heute Hale Banacha). Bis zum Abend des 5. August 1944 waren mehrere tausend Menschen darin versammelt, und auf dem Höhepunkt der Veranstaltung blieben Zehntausende von Einwohnern von Ochota und den nächsten Stadtvierteln. Dieser von einer Ziegelmauer umgebene Ort verhinderte die Flucht der versammelten Bevölkerung. Seit seiner Gründung Zieleniak ein Ort des Massenmordes wurde, wurden die Menschen zuerst beraubt und marschierten in Richtung des Lagers. Auf dem Weg dorthin wurden sie geschlagen oder getötet, und am häufigsten getrunken Soldaten RONA zog eine Frau aus den Spalten von Zivilisten und vergewaltigten sie in den umliegenden Häusern, dann in der Regel ermordet. Am Zieleniak-Tor wurden sie auf der Suche nach Wertsachen oder Geld revidiert und auf dem gepflasterten Marktplatz aufgestellt. Im Lager gab es keine sanitären Einrichtungen oder Wasser, Nahrungsmittel (die Insassen nur von Zeit zu Zeit Teilen des verschimmelten Brotes erhalten) Medizin und medizinische Hilfe fehlten. Nachts betrunken RONA-Soldaten wurden von der Masse der jungen Frauen gezogen, die auf dem Platz in dem Gebäude oder in der Nähe Schule vergewaltigt wurden.

Am 7. August war das Lager komplett mit Zivilisten gefüllt; Die Zahl der Todesopfer nahm zu. Tote Körper wurden in Haufen an der Lagermauer oder eilig zu eilen gebracht. Am 9. August wurde der erste Transport von Gefangenen aus Zieleniak in ein größeres Durchgangslager in Pruszków gebracht. Infolge des Zusammenbruchs der aufeinander folgenden Verteidigungspunkte im Warschauer Aufstand füllte sich das Lager wieder mit Menschen.

Die Leichname der ermordeten und verstorbenen Gefangenen des Lagers wurden in der Turnhalle des Liceum Kołłątaj verbrannt. Auf diese Weise wurden am 10. August 80 Kranke und Verletzte am selben Tag unter der Mauer von Zieleniak verbrannt; Die Leichen wurden von Zivilisten transportiert, auf Pfählen gestapelt, von RONA-Soldaten mit Geistern gegossen und in Brand gesetzt. Am 12. September erschossen die Nazis drei Pfadfinder des Gustaf-Bataillons in Zieleniak, die im Warschauer Aufstand gefangen genommen wurden (einschließlich eines 12-jährigen Jungen); ein deutscher Offizier hat sie in den Hinterkopf geschossen.Am 13. August begann die endgültige Evakuierung der Bevölkerung in das Durchgangslager in Pruszków. Die zu dieser Zeit ankommenden Ochota-Bewohner wurden für kurze Zeit im Lager gehalten und dann weggebracht. Ausgewählte Männer wurden gewaltsam in Einheiten integriert, die sich mit brennenden Leichen ermordeter Warschauer befassten. Das Lager operierte bis zum 19. August, als an 50 Patienten des Radium-Instituts Massenmord begangen wurde. SS RONA Einheiten zogen sich vom 22. bis 25. August 1944 aus Ochota zurück.

Insgesamt gingen in der Zeit des Warschauer Aufstandes fast 60.000 Einwohner der Hauptstadt durch Zieleniak. Auf diese Weise wurde er zum bekanntesten - neben der Kirche St. Wojciech in Wola - ein Sammelpunkt für die vertriebene Bevölkerung von Warschau. Während des mehrtägigen Lagerbetriebs starben Hunderte von Häftlingen an Hunger, Durst, extremer Erschöpfung oder wurden von RONA-Soldaten erschossen. Insgesamt haben rund 1000 Einwohner der Stadt im Durchgangslager Zieleniak den Tod gefunden, von denen fast 300 vom Soldaten-RONA ermordet wurden.

Na obszarze Zieleniaka w dniach 5–20 sierpnia 1944 r. podczas powstania warszawskiego utworzono obóz przejściowy dla cywilnej ludności Ochoty. W tym okresie z systematycznie rujnowanych domów Ochoty wypędzano mieszkańców i kierowano do obozów, najpierw na Zieleniaku, a w miarę jego wypełniania się, do obozu przejściowego w Pruszkowie. Na obszarze Zieleniaka dokonywano wówczas dalszych rabunków i gwałtów oraz zamordowano ok. 1000 osób (1/10 ofiar rzezi Ochoty). Zieleniak pełnił również rolę punktu zbornego dla ludności wysiedlanej z innych dzielnic Warszawy. Łącznie w okresie powstania warszawskiego przez targowisko przeszło blisko 60 000 mieszkańców stolicy. W ten sposób stał się on się najbardziej znanym – obok kościoła św. Wojciecha na Woli – punktem zbornym dla wypędzanej ludności Warszawy.